Vítamín og virkni þeirra    


  Vítamín, öðru nafni fjörefni, eru lífræn efni sem líkaminn þarf til að starfa eðlilega.  Fjörefnin eru alls 13 talsins og gegnir hvert þeirra ólíku hlutverki í vefjum líkamans.  Fái líkaminn hins vegar ekki öll fjörefnin í nægilegu magni koma fram skortseinkenni, sem oft lýsa sér sem þreyta og slen í fyrstu, en geta síðan þróast í t.d. hörgulsjúkdóm eins og skyrbjúg eða beinkröm.  Fjörefnarík fæða er því hverjum manni nauðsynleg og þá ekki síst þeim sem þurfa að neyta ítrustu krafta hvort heldur er í starfi eða íþrótt. En þótt mikið sé í húfi að íþróttafólk fái nægileg fjörefni er þörfin fyrir flest þeirra lítið sem ekkert meiri en þörf kyrrsetufólks.  Þíamín, öðru nafni vítamín B1 og Níasín, eru þó undantekningar frá þessari reglu, en þörfin fyrir bæði efnin eykst við aukið álag og aukna brennslu.

    Besta tryggingin fyrir því að líkaminn fái öll þau efni sem hann þarfnast er fjölbreytt og góð fæða.  Íþróttamenn rétt eins og aðrir sem einhverra hluta vegna neyta lélegrar eða einhæfrar fæðu verða þá að treysta á pilluglösin. Þá er líka skynsamlegast að taka fjölvítamínpillur og lýsi til að vera örugglega með þau vítamín sem líkaminn þarf. 

    Stundum er sérstaklega tekið fram að fjörefni séu náttúruleg og er þá átt við að fjörefnin hafa verið einangruð úr náttúrunni.  Annars eru fjörefni sem seld eru í pillum alla jafna framleidd á efnafræðilegan hátt úr skyldum efnum og er sú vinnsluaðferð yfirleitt jafn góð ef um traustan framleiðsluaðilla er að ræða. 

    Þótt okkur langi til að fá öll þau vítamín úr náttúrunni sem okkur er nauðsyn, þá er það nokkurn veginn ógjörningur því matvælin á markaðnum í dag eru svo mikið unnin. Því er einfaldast að vera með góð fjölvítamín og steinefni til að vera viss um að vera réttum megin við línuna. Varast skal þó mjög stóra skammta af  A og D vítamínum.

Nokkrar fæðutegundir með tilliti til vítamína og starfsemi þeirra.

 

A vítamín - Mikilvæg fyrir sjón og húð.

Gulrætur, lifur, egg, smjör, mjólk, grænt grænmeti og lýsi.

 

B1 Þíamín - Tekur þátt í efnaskiptum kolvetna.  Nausynlegt fyrir starfsemi taugakerfis.

Heilhveitibrauð og aðrar kornvörur og magurt kjöt.

 

B2 Ríbóflavín - Tekur þátt í efnaskiptum kolvetna og próteina.

Mjólk, léttmjólk, ostur og egg.

 

Níasín - Nauðsynlegt fyrir orkuefnaskipti og starfsemi taugakerfis.

Fiskur, kjöt, mjólk og léttmjólk.

 

B6 - Tekur þátt í efnaskiptum próteins og myndun taugaboðefna.

Fiskur, kjöt og kornvörur.

 

Fólat - Nauðsynlegt við myndun rauðra blóðkorna.

Grænt grænmeti, rófur, appelsínur, bananar og fleiri ávextir.

 

B12 - Nauðsynlegt við myndun rauðra blóðkorna og starfsemi taugakerfis.

Mjólk, ostur, kjöt, fiskur og egg.

 

Vit.C - Hjálpar til við að græða sár, nauðsynlegt fyrir vöxt og viðhald bandvefs t.d. í tannholdi og æðarveggjum.  Tekur þátt í vörnum líkamans gegn sýkingum.

Appelsínur, blómkál, hvítkál, ber og fleiri ávextir.

 

Vit.D - Nauðsynlegt fyrir vöxt og viðhald beina.

Síld og lýsi.

 

Vit.E - Vinnu á móti eyðileggingu á frumuhimnunum.

Jurtaolía, grænmeti og hveitikím.